Arıburnu çıkarması

Arıburnu, yarımadanın Ege yakasında, Seddülbahir’in kuzeyindedir. Çıkarma, Kabatepe’nin kuzeyindeki koya yapılır. Kıyıyı 9. Tümen’den 27. Alay tutar. Tümen komutanı Halil Sami Bey’dir; tümenin asıl ağırlığı aynı gün güneyde, Seddülbahir uçundadır. Arıburnu’ndaki ilk karşı koyma, bu alayın kıyı ve sırt üzerindeki erleridir.

Geride, Maydos kesiminde 19. Tümen ihtiyattdır. Komutan Mustafa Kemal’dir. Çıkarma duyulunca 19. Tümen’den 57. Alay aynı gün sırtlara sürülür. Öğleden önce koyun üstündeki sırtlara yetişen bu alay, içeriden gelen yürüyüşü keser. 5. Ordu’nun komutanı Liman von Sanders’tır. Yarımada tarafındaki kolordu Esat Paşa’nındır. Gün, bu kolordunun sahasında açılır.

İtilaf tarafında kara komutanı Ian Hamilton’dır. Arıburnu’na çıkan kuvvet Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu’dur. Komutan William Birdwood’dur. 1. Avustralya Tümeni’nin komutanı William Bridges’tır. Diğer tümenin komutanı Alexander Godley’dir. Filikalar koyda karaya gelir. İlk dalga dik yamaçların dibinde kalır, sonra koyun çevresindeki sırt kenarına tutunur.

Gün boyu iki hareket karşı karşıyadır. Çıkanlar koyun hemen gerisindeki sırtlara çıkar. 27. Alay kıyıyı bırakmaz; 57. Alay sırtlardan aşağı baskı yapar. Çıkarma denize dökülmez. İç kesime, Conkbayırı doğrultusuna da yayılamaz. Akşam olduğunda hat, koy ile sırt kenarı arasında kapanır. Seddülbahir’deki beş kumsaldan ayrı, kendi cephesi doğar.

Bu hat yaz boyu duracak yerin çekirdeğidir. 19 Mayıs’ta Osmanlı genel taarruzu bu hatta gelir ve kırılmaz. 6 Ağustos’ta Kanlısırt ve Conkbayırı muharebeleri yine bu koyun gerisindeki sırtlardan başlar. 25 Nisan’da alınan sonuç, ne denize atılmak ne de sırta sahip olmaktır.

Koy, Kabatepe’nin kuzeyindedir. Çıkanlar önce kıyının dar şeridindedir, sonra yamaçlara tırmanır. 27. Alay bu tırmanışı kıyıdan karşılar. 57. Alay, Maydos gerisindeki 19. Tümen’den gelip sırtın üstüne yetişir. İki alayın aynı gün içinde birleşen direnişi, koyu bir cepheye çevirir. Conkbayırı o günün alınan tepesi değildir. Kocaçimentepe de değildir. Hat, koyun çevresindeki sırt kenarında kapanır. Güneyde aynı sabah Seddülbahir’de ayrı bir çıkarma vardır. İki cephe o gün birleşmez.